Znalazł Wikingów na rowerze

W 1981 roku Marek Jagodziński, młody archeolog, wówczas tuż po studiach, podjął pracę w Elblągu i rozpoczął poszukiwania portu Wikingów nad jeziorem Druzno, którego śladów bezskutecznie szukano od końca XIX wieku. W efekcie odkrył Truso, czyli wczesnośredniowieczny ośrodek rzemieślniczo-handlowy, jeden z kilku, które Wikingowie założyli w basenie Morza Bałtyckiego. Odkrycie to było wielkim sukcesem archeologii polskiej.

Aby je znaleźć młody archeolog miał do dyspozycji tylko jedno źródło, relację anglosaskiego żeglarza Wulfstana, dotyczącą jego podróży do Truso w końcu IX wieku. Przystępując do pracy, jeszcze raz przeczytał relację Wulfstana, który dość dokładnie opisał
jak wpłynął na Zalew Estyjski (obecnie Wiślany), i jak wpłynął rzeką Ilfing (dzisiejsza rzeka Elbląg) do jeziora Druzno, nad którego brzegiem znajdowało się Truso. Swoje poszukiwania rozpoczął od wschodniej części jeziora i to był strzał w dziesiątkę.
– Wsiadłem na rower i pojechałem w teren okalający jezioro Druzno od wschodu. Były tam ślady drogi, którą można było przejechać w miejsca, gdzie prowadzono uprawy, nisko położone, częściowo depresyjne poldery. Trafiłem tam wiosną, po deszczu. Rosła ozimina. Chciałem zobaczyć, czy w wyniku prac ornych nie naruszono jakiś nawarstwień kulturowych, przez co na powierzchni mogłyby się znaleźć artefakty. I faktycznie - odkryłem dużą ilość bursztynu, fragmenty naczyń glinianych i kości zwierzęcych – wspomina archeolog.

Potem, przez kolejne prowadzono w tym miejscu badania. – Odkryliśmy ślady po łodziach i ślady regularnej zabudowy w postaci długich domów, charakterystycznych dla budownictwa skandynawskiego. Innym dowodem na to, że mieszkali tu Skandynawowie, były charakterystyczne zapinki równoramienne, zapinki pierścieniowate, zapinki żółwiowate, trójlistne, czy bogato zdobione w stylu skandynawskim grzebienie. W zarysach łodzi znaleźliśmy natomiast szkutnicze nity, których Skandynawowie używali do łączenia poszycia. Odkryliśmy monety arabskie i odważniki – dodaje.

Truso założyli Duńczycy na pograniczu osadnictwa słowiańskiego i bałtyjskiego już w końcu VII wieku. Zamieszkiwali je rzemieślnicy i kupcy. Ta i inne osady (porty) handlowe Wikingów były jego zdaniem ówczesnym przykładem globalizacji. – Mieszkańcy prowadzili w nich taką samą działalność, używali takich samych przedmiotów. Gdybyśmy na przełomie IX i X wieku przypłynęli do każdego z tych portów - stwierdzilibyśmy, że one się w zasadzie niczym od siebie nie różniły. Funkcjonowały tam takie same warsztaty rzemieślnicze, w których obrabiano poroża i kości zwierząt, wytwarzając m.in. grzebienie; były warsztaty jubilerskie, szklarskie czy kowalskie, gdzie powstawały różnego rodzaju przedmioty codziennego użytku a także broń (groty strzał, groty włóczni, topory oraz miecze). – podkreśla odkrywca Truso.

Marek Jagodziński przypomina też, że istniały plany zbudowania repliki portu. Wykonano nawet konkretne prace związane z zaplanowaniem takiej budowy. Ale kosztorys przekraczał możliwości gminy Elbląg. Zrekonstruowano tylko jeden budynek, który stoi na dziedzińcu elbląskiego muzeum. Z kolei kuźnię i jeszcze jeden budynek zbudowano na początku lat 90 XX w. na dziedzińcu Galerii El.

– W prace nad ewentualną rekonstrukcją Truso musiałby się zaangażować cały region. Ale wcześniej należałoby ocenić, w jaki sposób utrzymać to przedsięwzięcie. Mamy w elbląskim Muzeum Archeologiczno-Historycznym wspaniałą wystawę, pokazująca wyniki badań Truso i wizualizację komputerową. Na razie to musi wystarczyć – dodaje archeolog.

oprac. ih, źródło: PAP

Od trzech lat podczas Dni Elbląga odbywa się Truso Fest, organizowany przez Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Elblągu. Festiwal nawiązuje do historii Truso.