Dlaczego Górowo jest Iławeckie?

Dzisiaj to rzecz oczywista, że zaraz za Braniewem, Bartoszycami czy Węgorzewem zaczyna się Rosja. Jednak 81 lat temu na terenie ówczesnych Prus Wschodnich mało co było pewne. Jak choćby to, jaką nowa nazwę dostanie Preußische Eylau. Czy jego nowa nazwa będzie pisana alfabetem łacińskim czy też cyrylicą.

Pruska Iława nie była anonimowym miejscem na militarnej mapie świata. 7 i 8 lutego 1807 roku armia Napoleona stoczyły tam krwawą bitwę z wojskami rosyjskie i pruskimi. Padło w niej lub zostało rannych prawie 50 tysięcy żołnierzy. Była to jedna z najkrwawszych bitem epoki napoleońskiej. — Widok pobojowiska poruszył nawet Napoleona przyzwyczajonego do wysyłania na śmierć ogromnych mas swoich żołnierzy. Stwierdził, że zmagania pod Pruską Iławą nie były bitwą, ale rzezią — pisze Tomasz Strzeżek w tekście "Wojny napoleońskie w Prusach Wschodnich".

Napoleon przed bitwą zatrzymał się w Landsbergu, który leży dwadzieścia parę kilometrów na południe od Pruskiej Iławy. Wtedy oba miasta leżały w jednym państwie. Teraz przedziela je granica.

Landsberg wojska rosyjskie zajęły 4 lutego 1945 roku. Miasto specjalnie od walk nie ucierpiało, ale Rosjanie po jego zdobyciu zniszczyli wiele budynków. 10 lutego zajęli Iławkę.

Przedstawiciele polskiej administracji w obu miastach pojawili się dopiero w połowie czerwca 1945 roku. Bo wtedy granica polsko-rosyjska miała przebiegać kilkanaście kilometrów bardziej na północ niż obecnie.

— Do Pruskiej Iławki przybyliśmy dn. 18 VI 1945 r...Komendant wojenny miasta major gwardii Małachow...i jego zastępca przyjęli nas bardzo serdecznie...Miasto...jest w znacznej części zniszczone. Domów nadających się na urzędy i zamieszkania jest znikoma ilość...Dnia 19 czerwca udaliśmy się do Landsberga miasteczka położonego centralnie w powiecie i mniej zniszczonego. Po bliższym rozpoznaniu postanowiłem tutaj umieścić siedzibę starostwa — raportował ówczesny starosta iławecki Paweł Gagatko z "Lancberga".

I dodawał: "W dniu 27 czerwca...został dokonany akt przekazania terenu powiatu Pruska Iławka...przedstawicielom Rządu Rzeczypospolitej Polskiej...Przebieg uroczystości upłynął w nastroju bardzo podniosłym i bardzo serdecznym. Wzniesiono szereg toastów ze strony gości na cześć Rzeczypospolitej Polskiej, współpracy sąsiedzkiej i braterstwa narodów słowiańskich. Z naszej strony na cześć wielkiego Marszałka Stalina, jego dzielnej Armii Czerwonej itd.".

Tak było w czerwcu. Granica miała wtedy przebiegać na północ od Iławki. 16 października Rosjanie zmienili jednak zdanie i poinformowali starostę iławeckiego, że granica będzie przebiegać kilometr, ale na południe od Iławki.

— Zakładamy protest przeciwko takim poczynaniom i wręczamy go przedstawicielom władzy rosyjskiej ZSRR stacjonującemu w Pruskiej Iławie — raportował następnego dnia starosta Paweł Gagatko, . Oczywiście protest na nic się zdał. Zresztą Rosjanie tak samo zrobili na przykład z Świętą Siekierką (Mamonowo) czy Gierdawami (Żelaznodorożnyj), które też ostatecznie znalazły się po stronie rosyjskiej.

Bagrationowsk ( Iława Pruska)

Jednak formalnie jednak strona polska przekazała ZSRR Pruska Iławę dopiero w grudniu 1945 roku. I to od tej Iławki Górowo nazywa się Iławeckim. Zresztą to tam przeniesiono ostatecznie siedzibę powiatu z Iławki. Górowo było stolicą powiatu iławeckiego do 1959, potem jeszcze przez dwa lata górowskiego, potem powiat wchłonęły Bartoszyce. A Iława Pruska nazywa się teraz Bagrationowsk a jej południowa część przylega do granicy.

Igor Hrywna